Phoca Gallery

Çanakkale, diğer boğaz

Metin: Ségolène Débarre ve Loubna Lamrhari
Harita seçimi: Pascal Lebouteiller
Çeviri: Nilda Taşköprü

Üçüncü köprünün yapılması ve bir kanal inşaatı vasıtasıyla ikinci bir Boğaziçi'nin hayata geçirilmesi kamuoyunun dikkatini çekedursun, bunları aratmayacak türden düzenlemeler Çanakkale Boğazı'nı da bekliyor. Bu diğer boğaz, Yunanca adıyla Hellespont (Δαρδανέλλια ya da Ἑλλήσποντος), boyutları itibariyle İstanbul Boğazı'nın bir büyük hali çünkü onun hem enine hem de boyuna (61 km) iki katı (Çanakkale Boğazı'nda en dar noktada mesafe 1300 m iken İstanbul Boğazı'nda bu değer 600 m'dir). Ortalama 55 m ila 90 m arasındaki derinlikleri ise iki boğazın birbirleriyle karşılaştırabilecekleri tek özelliği. 2015 yılında, asma bir köprünün Tekirdağ, Çanakkale, Balıkesir hattını otoban aracılığıyla bağlaması hedefleniyor. En başta, boğazın en dar noktası olan Avrupa tarafındaki Kilitbahir ve Asya'daki Sarıçay arasında öngörülmüş güzergah iptal edildi ve onun yerine, daha kuzeydeki, Avrupa kısmında kalan Sütlüce Köyü-Gelibolu ile Asya'daki Sekekaya-Lapseki'yi birleştirecek hat tercih edildi. Burada seçili haritalar, bu boğazın tarihi ve stratejik öneminin altını çizebilir. 1520'den 1940'a dayanan bu belgeler, hem haritacılıktaki teknik gelişmeleri, haritacıların ve harita siparişçilerinin ilgilerini, hem de bu coğrafyanın gelişmesinin takibini sağlıyor.

1. “ Boğazlar sorunu ”

Mitoslara sahne oluşu, eski Truva Kenti'ne yakınlığı, Ege ve Marmara Denizleri'nin kapısı olarak stratejik önemi ile rağbet gören bir haritacılık nesnesi olarak Çanakkale Boğazı'nın haritaları, 18. yüzyılın sonundan itibaren çoğalmaya başlamıştır. Şark Meselesi kapsamında Osmanlı İmparatorluğu, Rusya, İngiltere, Büyük Britanya ve Fransa, boğazların hatırı sayılır rölövelerini çıkarttırmışlardır. Osmanlı Donanması'yla 1768-1774 yılları arasındaki çatışmalarda kaybettiğinden daha fazla sayıda gemisini batırarak kaybeden Rusya, subaylarını bölgenin derinliklerini, limanlarını ve tuzaklarını ayrıntılarıyla haritaya geçirmekle görevlendirmiştir. Yalnızca 1774 ve 1780 arası döneminden elimize ulaşan yirmi yedi harita, bu deniz yollarının Rusya için ifade ettiği temel stratejik önemi yansıtıyor. Haritalar, bazan ticaret süsü verilerek deniz subaylarının sahadaki çalışmaları sayesinde gerçekleşmiştir. Saint-Petersbourg amirallik merkezinin harita dairesi sahada gerçekleştirilen krokileri bir araya getirip bunlardan haritaları çıkarıyordu.

Osmanlı tarafının kaygılarının merkezinde boğazın her iki yanındaki hisarların güçlendirilmesi vardı. Bu durum, Ruslar'ın 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında boğazı kuşatmasının ardından iyice belirginleşti. 1830lu senelerde Bab-ı Ali, Çanakkale'yi İstanbul'a bağlayacak bir optik telegraf ağı kurmayı tasarladı. Ancak ilk elektrik tellerinin kurulması için 1853-1856 Kırım Savaşı'nın bitmesi beklendi. Bu savaş sırasında, Fransız Ordusu'nun subayları, Albay Blondel'in gözetimi altında, yarımadanın ilk büyük ölçekli (1/50 000) haritasını çıkardı ve 1854'te Paris'teki Harita Dairesi Gelibolu Yarımadası'nın Haritası (Carte de la presqu’île de Gallipoli) adı altında yayımladı. İngilizler'in aynı zamanlardaki çalışmaları, Karadeniz ile Azak Denizi kıyılarına odaklıydı. Tüm bu haritalar, Birinci Dünya Savaşı'na kadar kaynak teşkil etti.

2. Birinci Dünya Savaşı'nda Çanakkale Boğazı

“ Birinci Dünya Savaşı'nın bir başka ismi olarak ”, 1915-1916 Çanakkale Muharebesi Türk tarih yazımında ayrı bir yere sahip. Kemalist söylemin önemli bir parçası olan bu Osmanlı-Alman zaferi, çok sayıda harita üretilmesini sağladı. Boğazı aşamayan İtilaf devletleri, Mart 1915'te harekatı karadan yürütmeye karar verdi. Bu yüzden, ay sonunda General Hamilton, Gelibolu Çıkarması'nı planlamak üzere Mısır'a geldi. Yanında yarımadanın 1908'de yayımlanmış, 1/63360 ölçekli haritasının bir örneğini getirmişti. Bu harita, 1854'teki Fransız çalışmalarına dayanıyordu, ölçümler savaştan beri gözden geçirilmemişti ve Ordnance Survey tarafından ölçeklendirilmişti. Mısır'da Hamilton, haritayı Survey of Egypt'e 1/40000 ölçeğine geçirterek büyüttürdü. Yönetimi altında çıkarmayı gerçekleştirecek on İngiliz ve iki Fransız birliği, 25 Nisan'da Gelibolu Yarımadası'nın güneyindeki Seddülbahir'e çıktı. 1/40000 ölçekli harita, topçu birliği ve gemilerin topçularını yönlendirmek için kulllanıldı ve bunun sonucunda haritanın yerölçümsel hesaplarında iki derecelik hata olduğu görüldü. Bu yüzden, birçok “kesin” atış havan toplarını ıskalamıştır. 28 Nisan'dan itibaren Hamilton'un bölüklerinin ilerleyişi, Alman general Liman von Sanders yönetimindeki 5.Kolordu tarafından Kirte, Alçıtepe ve Sarı Bayır'da durdurulmuştur. İtilaf Devletleri, 6 Mayıs, 18 Haziran, 12 Temmuz ve 12 Ağustos olmak üzere dört kez, kontrol sağladıkları alanları genişletmeye uğraşmış ama çabaları başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Yanlışlıklarına rağmen bu haritalar, aylarca kullanıldı ve yerlerine yenileri ancak 1915 yazında geldi. Survey of Egypt, o sırada düşman birliklerinden çalınmış Türk haritalarına dayanan, 1/20000'lik bir harita dizisini tamamladı. Sırbistan'ın üzerine çöken tehdide karşılık Ekim 1915'te Bulgaristan'ın savaşa katılmasıyla İtilaf Devletleri'nin Çanakkale'deki harekatlarına son verildi. 1915 bitmeden önce, Tüm Fransız birlikleri ile İngiliz birliklerinin bir kısmı Şark Ordusu'nu kurmak üzere Selanik'e gönderildi.

 
Display Num 
Start
Prev
1
Page 1 of 2
 
 
Powered by Phoca Gallery
French (Fr)Turkish (Tr)

Sponsorluk kampanyası

0105080306

IFEA, sahip olduğu nadide eser ve haritalar onarılması için bir sponsorluk kampanyası başlatmıştır. Halen sürmekte olan bu onarım ve koruma altına alma çalışmalarının kapsam ve koşulları bu sayfada belirtilmiştir.