Jeudi 17 mai 2018 à 18h à l'IFEA
Yasmine Bouagga
(CNRS)
Dans le cadre du séminaire « Nouvelles gouvernementalités ? »
une collaboration entre l'IFEA et la GSÜ


inscription avant le 16 mai à midi : https://www.inscription-facile.com/form/HYnKsVHCcxKefyCR270b

La "crise des réfugiés" en France, révélateur des contradictions des politiques européennes de l'asile

La France a été l'un des points chauds de la « crise des réfugiés » en Europe au cours des années 2015-2016, identifiée par l'arrivée d'un nombre plus important que d'ordinaire de migrants sollicitant l'asile. Pourtant ce n'est pas par leur seul nombre que l'arrivée de ces migrants a fait « crise » : rien de comparable avec la situation des pays limitrophes des zones de conflit, comme la Turquie. La dimension critique tiendrait plutôt au fait que ces arrivées de migrants s'inscrivent dans le contexte de forts replis identitaires en Europe, associant la migration à un risque sur l'intégrité culturelle des différents pays européens et sur la stabilité de leur système de protection sociale. De surcroît, le contrôle migratoire est devenu l'un des domaines d'action publique où s'affirme le plus la souveraineté étatique : davantage que dans la sphère économique, et davantage que dans les autres modalités de « politiques des populations » (telles qu'analysées par exemple par Foucault dans Sécurité, Territoire, Population). Dans le même temps, l'identité spécifique de l'Europe s'est construite autour d'une référence aux droits humains fondamentaux, au niveau intérieur, et autour de la promotion de ces valeurs au niveau extérieur : les pays européens se trouvent de fait confrontés fortement aux contradictions entre des engagements juridiques protecteurs et des politiques migratoires répressives. Comment ces contradictions ont fabriqué ce qu'on a appelé la « crise des réfugiés » ? Comment les campements informels, constitués suite aux blocages frontaliers interrompant les trajectoires migratoires, ont alors constitué un imaginaire de la crise, matérialisant à la fois le débordement des dispositifs ordinaires de gestion des migrations, et les défaillances étatiques organisées comme forme de dissuasion? Comment ces campements ont aussi cristallisé des solidarités, conduisant à des reconfigurations entre les rôles étatiques, municipaux, associatifs et citoyens dans l'accueil des réfugiés ? Cette communication s'appuiera sur deux enquêtes de terrain, l'une menée à Calais en 2016 et l'autre à Paris en 2017-2018. Le cas français permet d'éclairer les logiques à l'œuvre dans les politiques européennes de l'asile, depuis la formulation d'un cadre juridique commun jusqu'aux mesures d'externalisation telles que l'accord UE-Turquie de mars 2016.

 

Lundi 14 mai 2018 à 18h à l'IFEA
Saïd Chaaya
(CNRS)

inscription avant le 14 mai à midi : https://www.inscription-facile.com/form/mNQALnfdSSb2zkTupqZJ


L’émergence de l’identité arabe au sein de l’Empire ottoman, le cas du Mont Liban

En 1845, un nouveau système de gouvernance au Mont-Liban est instauré. Connu sous le nom des deux Caimacamat, il permet une administration directe du territoire par deux émirs libanais, l’un druse et l’autre chrétien. Son autonomie lui permet d’agir sur l’économie et la fiscalité, sur la justice et la sécurité. C’est ainsi qu’au milieu du XIXe siècle sont mis en valeur les éléments fondateurs, qui participent à l’émergence d’une identité arabe, qui n’exclut pas la fidélité aux principes essentiels régissant l’Empire ottoman.

À l’émancipation politique s’ajoute une renaissance culturelle, appelée Nahda, qui redonne à la langue arabe, en tant que véhicule de la pensée, la place qui lui revient de droit dans la société. Elle est alors un moyen d’expression par le biais de la presse et de nombreux ouvrages publiés à Beyrouth. L’identité arabe, soutenue par les élites intellectuelles, se manifeste dès lors partout dans les provinces arabes de l’Empire ottoman et en Égypte. Le dénominateur commun, qui semble réunir en un seul élan la diversité religieuse du Liban, apparaît comme une aspiration au progrès et à la modernité, avec ses corollaires : l’égalité et la liberté.

Atelier :"History of Technology in Ottoman and Post-Ottoman Cities at the Turn of the 20th Century"

Vendredi 25 mai à l'IFEA
animé par Nurçin İleri (SHOT) et A. Aylin de Tapia (Aix Marseille Univ, CNRS, IDEMEC)

inscription avant le 24 mai à midi : https://www.inscription-facile.com/form/AUUwUdInBJ3KwGJg1RHn


The “History of Technology in Ottoman and Post-Ottoman Cities at the turn of the 20th century” workshop, which will be held on 24th-25th of May 2018, aims to foster fruitful and provocative encounters among diverse scholars who would like to contribute the history of technology with different areas of expertise, concentrations, perspectives, and approaches. The workshop focuses on the time period between 1870 and 1940 when the technological novelties and their mutual interactions with society and culture played a crucial role in transforming the built environment of the Ottoman and post-Ottoman cities. It thematically engages with the relationship of technology to infrastructure, economics, political structures, production, industrial progress, scientific knowledge and consumption/material culture.


Présentation d'ouvrage
Mercredi 9 mai 2018 à 18h
Claire Visier
(Université Rennes II) 

inscription avant le 8 mai à midi : https://www.inscription-facile.com/form/r7wnsGinS1PhQqBnhNHo

La Turquie d’Erdoğan avec ou sans l’Europe ?

La tentative de coup d’État militaire du 15 juillet 2016, suivie d’un « coup d’État civil » orchestré par le gouvernement afin d’écarter toute opposition potentielle, a largement fini d’enterrer toute perspective d’adhésion de la Turquie à l’Union Européenne (au moins à moyen terme). En décembre 2015, l’accord entre l’UE et la Turquie sur le dossier des réfugiés syriens et la crise migratoire avaient mené à l’ouverture d’un 15e des 35 chapitres de négociations. Certains s’étaient alors émus de la relance du processus d’adhésion à un moment où l’autoritarisme du président R.T. Erdoğan apparaissait chaque jour un peu plus important. Pour autant, l’ouverture de ce nouveau chapitre de négociation ne signifiait en aucun cas l’avancement de la Turquie dans le processus d’intégration européenne.L’objectif de cet ouvrage, fruit d’une recherche collective, est de réfléchir aux effets du processus d’élargissement initié par l’UE vers la Turquie au-delà de la question de l’adhésion ou même de l’alignement normatif que celle-ci requière. Plus qu’un objectif à atteindre, nous considérerons le processus d’adhésion comme un cadre d’interaction entre la Turquie et l’UE. Nous avons souhaité analyser les changements qu’il contribue à induire dans l’action publique turque au-delà des exigences requises par l’UE. En nous détachant de la finalité présumée du processus, nous avons cherché à réarticuler les enjeux auxquels celui-ci donne lieu à une historicité propre à la Turquie. Quatre études de cas ont été menées sur les migrations, les politiques territoriales, les privatisations et les droits syndicaux.

Bien qu’il n’ait pas produit la démocratisation escomptée, le processus initié par l’élargissement de l’UE à la Turquie n’est pas resté sans effet. Il a d’une part joué un rôle dans l’approfondissement de l’intégration de la Turquie à l’économie mondiale et dans le développement de l’interdépendance entre la Turquie et l’UE. Il a d’autre part favorisé une extension du périmètre et du pouvoir d’action de l’État turc, sans que celle-ci ne soit accompagnée d’une transformation en profondeur des modalités de gouvernement. Ces effets mettent au jour les ambivalences turques, mais également européennes.

Claire Visier (dir.), 2017, Presses universitaires de Rennes

Présentation d'ouvrage
Mercredi 30 mai 2018 à l' IFEA
Hakan Yücel
(Université Galatasaray)

inscription avant le 29 mai à midi : https://www.inscription-facile.com/form/jEFav2Abxi1gc12N3Cmd

Rum Olmak, Rum Kalmak

Kimlik, sabit değildir; akışkandır, değişkendir, ‘öteki’yle birlikte kurulduğundan dolayı ilişkiseldir. Kimlik, hep yeniden yeniden oluşturulur, sabırla direnmeyle, yinelenmeyle korunur. Kimlik, kişisel ve kolektif travmalardan etkilenir; Milan Kundera’nın deyimiyle iktidar sizi nerenizden yaralıyorsa orası kimliğiniz olur. Kimlik aynı zamanda, kimliğin taşıyıcısı olduğu kültürü yeni zamana ve yeni mekâna uydurma, zaman ve mekâna karşı direnmeyle var olur/var kalır.

Bu derleme kitap, günümüz İstanbulunda, İmrozunda (Gökçeada) ve Atinasında Rum olarak yaşamayı anlama çabasının ürünüdür. Temel hedef, günümüz Rumluğunu ve Rumluğun izlerini İstanbul, İmroz ve Atina’da gerçekleştirilen saha çalışmaları ve 20. Yüzyılın ikincisi yarısına ilişkin arşiv verileriyle açıklamaktır. Bu bağlamda kimlik olgusu ilişkisel bir sürecin ürünü olarak ele alınarak, ‘Rum’ teriminin içerdiği anlamlar, Rumlar hakkında Türk ve Yunan toplumları ile medyalarının algısı, Rumların kimliklerini sürdürme çabaları aktarılmaktadır.

Rum kimliği, kolektif hafızada yer tutan travmalardan etkilenmiş bir kimliktir. Özellikle İstanbul ve Gökçeada’da (İmroz) Rum nüfusunun son derece radikal bir biçimde düştüğü 1955-1975 arasındaki dönemi yaşamış kişiler aynı zamanda 20 Kur’a Askerlik, Varlık Vergisi gibi zor dönemleri de, azınlıkların kolektif hafızalarında henüz tazeyken aile büyüklerinden dinlemiş bir kuşak oluşturmaktadır. Bu kuşak Kıbrıs krizleri sırasında da fiziksel ve simgesel şiddet olaylarını kendi hayatlarında deneyimlemiş, doğrudan ya da dolaylı olarak mağduru olmuştur. Rum kimliği aynı zamanda kısa bir süre içinde demografik marjinalleşmeyi de deneyimlemiş bir kimliktir; 1955-1975 arasında nüfusu bazı tahminlere göre % 95 azalan Rum nüfusunun değişimini kısa bir süre içinde Rum varlığının nasıl hızla eridiğini göstermeye yetecektir. Rum kimliği mekânsaldır; İstanbullu ve İmrozlu Rum olma, şehir/Ada üzerinden oluşan mekânsal kimliklerdir; Kentli, adalı, mahalleli olmayı kapsar. Kimlik oluşumunda önemli bir kaynak olan mekân, Rumlar örneğinde özel bir önem kazanmaktadır.

Yukarıda açıklanan nedenlerden ötürü bu derlemede yer alan makaleler kolektif hafıza, mekânsal aidiyetler ve Rum kültüründen geriye kalanların etkisinde Rum olmanın ve Rum kalmanın ne olduğunu tartışmayı amaçlamaktır.

Samim Akgönül’ün Rum terimini farklı yönleriyle tartıştığı ve derlemeye çerçeve oluşturan ilk makaleden sonra derleme 1964 Sürgününü ele alan birinci bölüm, onun ardından İstanbul’da ve Atina’da Rum olma ve Rum kalma mücadelesini ele alan ikinci bölüm ve Rumlardan geriye kalanlara dair üçüncü bölüm dahilinde toplam makaleden oluşmaktadır.

Kitabın Birinci Bölümü, 1964 Sürgün Kararını ve etkilerini tartışan iki makaleden oluşmaktadır. Ceren Sözeri’nin “Kıbrıs Meselesinin Rehineleri: Basının Gözüyle 1964 Sürgünleribaşlıklı 1964 yılına odaklanan çalışmasında, dönemin hükümetinin Kıbrıs konusunda Yunanistan’ı çözüme zorlamak için bir yöntem olarak kullandığı İkame, Ticaret ve Seyrisefain Antlaşması’nın iptali ve akabinde Yunan uyruklu Rumların sınır dışı edilişinin basında nasıl haberleştirildiği incelenmiştir. Bu bölümün ikinci metnini oluşturan “Türk ve Yunan Basınında 1964 Sürgünü” başlıklı Yorgos Katsanos’un makalesinde ise bir taraftan iki ulus-devletin sınır dışı edilmeleri nasıl gündeme getirdikleri ve nasıl araçsallaştırdıkları ele alınıp, diğer taraftan bu süreçte Türk ve Yunan toplumlarının yaklaşımları tartışılıyor.

Derlemenin İkinci Bölümü, ‘Rum olmak’ ve ‘Rum kalmak’ üzerine yoğunlaşan metinden oluşuyor. Birol Caymaz ve Duygu Çanakçı’nın birlikte kaleme aldıkları “Azınlık Kimliğini Anlamak: İstanbul Rumlarının Ötekileştirilme Algıları” başlıklı makalede, özyaşamöyküsel anlatılardan hareketle İstanbul Rumlarının ‘öteki’ olmaya dair algı ve deneyimlerinin, kimliksel farklılıklarını çoğunluğun içerisinde nasıl yaşadıklarının, sosyo-politik koşulların değişiminden nasıl etkilendiklerinin izi sürülmeye çalışıldı. İkinci metin ise Hakan Yücel ve Süheyla Yıldız’ın birlikte kaleme aldıkları “Atina’da Rum Kalmak” başlıklı makaledir ve 2013’te Atina’da katılımcı gözlem ve yarı yapılandırılmış görüşme yöntemiyle gerçekleştiren saha çalışması ve literatür taramasına dayanmaktadır. Makale, görüşmecilerin kimlik stratejileri ile gündelik hayat pratikleri üzerinden Atina’da ‘Rum kalma’yı anlama çabasının ürünüdür. Yine Süheyla Yıldız’ın kaleme aldığı “Koltuk Döşemecisi Teologos’un ‘Casuluk’tan Sürgünü” başlıklı bu bölümün son metninde, 1958 yılında apar topar sınır dışı edilen koltuk döşemecisi Teologos’un kendi ağzından hikâyesi yer almaktadır.

Derlemenin Üçüncü Bölümü ise Türkiye’de Rum kültüründen ve Rumlardan bugüne kalanlara dairdir. Bu bölümün ilk metni Hasan Münüsoğlu’nun “Ötekinin Üçüncü Hali: İmroz’da Otantiklik ve Turizm” başlığını taşıyan makalesidir. Bu metne göre, çokkültürlü yaşam için ‘ötekileştirmenin’ olumsuzluğu ‘hoşgörü’nün erdemiyle nötrlenirken farkında olmadan bu kavramlar gerçekliği aşkın, ‘romantik’ bir söyleme dönüşürler ve milliyetçilik karşısında ‘hümanist’ bir duruşu simgelerler. Söz konusu metinde, yukarıda sıralanan kavramlar, eleştirel bir şekilde yeniden ele alındı, İmroz özelinde ve kültürel/etnik turizm ekseninde çoğu zaman farkına varılmadan, bir toplumun ‘folklorik-müzelik unsurlar’ haline getirilmesinde oynadıkları rol, alandan gözlemlerle incelendi. Bu bölümde yer alan Elçin Macar’ın “İstanbul’dan Ankara’ya: İstanbul Elen Edebiyat Cemiyeti (Syllogos) Kütüphanesi’nin İzinde” makalesi dağılmış bir kültürel miras hakkındadır. İstanbul Helen Edebiyat Cemiyeti (Syllogos), 1861’de, Osmanlı Rumları arasında eğitimi geliştirmek ve Rumların kimliklerini korumak amacıyla kuruldu. 1923’te Ankara’ya gönderilen kütüphanesinin akıbeti 1933’e kadar meçhul kaldı. Aynı yıl elyazmaları ve kitapların tarih ve arkeolojiyle ilgili olanları Türk Tarih Kurumu’na verildi. Geri kalanlar ise, yıllar içerisinde Milli Kütüphane’de toplandı. Metin bu süreci aktarıp tartışmaktadır. Bu bölümün ve derlemenin son metni ise Umur Yedikardeş’in “Azınlık Gazeteleri Nasıl Kurtulur?: Apovyematini Örneği” makalesidir. Yedikardeş bu makalesinde İstanbul Rum basınında Apovyematini gazetesinin yerini, süreç içinde geçirdiği değişimi ve gazeteyi yaşatma mücadelesini aktarmaktadır.

İSTOS Yayıncılık'tan 2017’de çıkan 2018’de ikinci baskısını yapan bu derleme ‘Rum olmak,’ ‘Rum kalmak’ ve ‘Rum algılanmak’ merkezli saha araştırmalarını, arşiv çalışmalarını, belgeselleri, akademik toplantıları içerecek olan, bu bağlamda farklı yöreleri, kuşakları, konuları ele alan büyük bir projenin, bir hedefin ilk adımıdır.

ico newsletter